තාත්තේ නුඹ කොහිද ? -Hisham Matar

Matar කියන්නේ ලිබියානු සම්භවයක් ඇති, අද ලෝකයේ වැදගත්ම ඉංග්‍රීසි භාෂා ලේඛකයන්ගෙන් එක් අයෙකි.

ඔහුගේ පොත් අතර In the Country of Men, Anatomy of a Disappearance, The Return සහ My Friends විශේෂයෙන් ප්‍රසිද්ධය.

නමුත් Matarගේ සාහිත්‍යය තේරුම් ගැනීමට පෙර ඔහුගේ ජීවිතයේ සිදුවූ එක් සිදුවීමක් දැනගත යුතුය.

1990දී ඔහුගේ පියා අතුරුදන් විය.

Hishamගේ පියා Jaballa Matar, ලිබියාවේ ඒකාධිපති පාලක Muammar Gaddafiට විරුද්ධ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙකි.

පවුල ලිබියාව හැර Cairo නගරයේ ජීවත් වෙමින් සිටියදී ඔහු පැහැරගෙන ගොස් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය.

ඉන්පසු පවුලට නිශ්චිත පිළිතුරක් ලැබුණේ නැත.

ඔහු සිරගෙයකද?

ජීවතුන් අතරද?

මරා දමා තිබේද?

වසර ගණනාවක් ඒ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරක් නොතිබුණි.

Hisham Matarගේ ලිවීමේ හදවත ඇත්තේ මේ අත්දැකීම තුළය.

පියා නැති වීම පමණක් නොව, “නොදැන සිටීම”

පියෙකු මිය ගිය බව දැනගැනීම වේදනාකාරීය.

නමුත් ඔහු මිය ගියාද නැද්ද යන්නවත් නොදැන සිටීම වෙනස් වේදනාවකි.

අවසන් කටයුත්තක් නැත.

සමුගැනීමක් නැත.

“මේ කතාව අවසන්” කියා සිතන්නට තැනක් නැත.

ඒ නිසා අතුරුදන් වූ පුද්ගලයා පවුලේ ජීවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වන්නේ නැත.

ඔහු නොපෙනුණත්, ඔහුගේ නොපැමිණීම සෑම තැනකම තිබේ.

Matarගේ පොත් නැවත නැවතත් මේ අත්දැකීම වටා ගමන් කරන්නේ ඒ නිසාය.

In the Country of Men — දරුවෙකුගේ ඇස්වලින් Gaddafiගේ ලිබියාව

2006දී පළ වූ In the Country of Men Matarගේ පළමු නවකතාවයි.

කතාව සිදුවන්නේ Gaddafi පාලනය යටතේ තිබූ 1970 දශකයේ ලිබියාවේය.

ප්‍රධාන චරිතය Suleiman නම් කුඩා දරුවෙකි.

ඔහුට දේශපාලනය සම්පූර්ණයෙන් තේරෙන්නේ නැත.

නමුත් වැඩිහිටියන් බියෙන් කතා කරනවා ඔහු දකී.

මිනිසුන් අත්අඩංගුවට ගන්නා බව අසයි.

රහස් පොලිසිය ගැන හඬ පහත් කරන ආකාරය දකී.

මෙහි Matar පෙන්වන්නේ ඒකාධිපති පාලනයක් පාර්ලිමේන්තුවේ හෝ සිරගෙවල පමණක් නොසිටින බවයි.

එය පවුලටත් ඇතුළු වේ.

දරුවන්ගේ මනසටත් ඇතුළු වේ.

Anatomy of a Disappearance — පියෙකු අතුරුදන් වූ පසු පුතෙකුට සිදුවන්නේ කුමක්ද?

මෙම නවකතාවේද පියෙකු අතුරුදන් වේ.

එය Matarගේම ජීවිතයේ සෘජු පිටපතක් නොවුණත්, ඔහුගේ අත්දැකීමේ සෙවණැල්ල පැහැදිලිව පෙනේ.

කතාව අසන්නේ සරල ප්‍රශ්නයකි.

කෙනෙකු අතුරුදන් වූ විට, අතුරුදන් වන්නේ ඔහු පමණක්ද?

නැත.

පවුලේ සම්බන්ධතා වෙනස් වේ.

මතක වෙනස් වේ.

පුතාගේ ජීවිතය වෙනස් වේ.

එම මිනිසා නැතිව සිටියත්, ඔහුගේ නොපැමිණීම සියල්ලට බලපායි.

Gaddafi පාලනය වැටුණු පසු Matar ලිබියාවට ආපසු ගියේය

2011දී Muammar Gaddafiගේ පාලනය බිඳ වැටුණි.

ඉන්පසු Hisham Matar වසර ගණනාවකට පසුව ලිබියාවට ආපසු ගියේය.

ඔහුගේ ප්‍රධාන අරමුණක් වූයේ තම පියාට සිදු වූ දේ සොයා බැලීමයි.

ඔහු සිරගෙවල් පිළිබඳ තොරතුරු සොයා ගියේය.

පියා සමඟ සිටි බව කියන පුද්ගලයන් හමුවිය.

පවුලේ මතක, ලිපි සහ සාක්ෂි නැවත එකතු කළේය.

Matarගේ පවුල ලිබියාවෙන් පිටවී Cairoහි ජීවත් විය.

ඔහු පසුව Britainහි ජීවත් විය.

එබැවින් ඔහුගේ ලිවීම තුළ “home”, “exile”, “belonging” යන ප්‍රශ්න නිතරම නැවත පැමිණේ.

රටක් හැර ගිය මිනිසෙකුට ගෙදර කියන්නේ කොහේද?

උපන් රටද?

ජීවත් වන රටද?

නැතිනම් මතකයේ තිබෙන රටද?

මේ ප්‍රශ්න ලාංකික පාඨකයෙකුට අමුතු නොවේ.

යුද්ධය, දේශපාලනය, සංක්‍රමණය සහ diaspora ජීවිතය නිසා තම රටින් පිට ජීවත් වන ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට මේ හැඟීම ඉතා හුරුපුරුදුය.

My Friends — දේශපාලනය සහ පිටුවහල් ජීවිතය අතර මිත්‍රත්වය

Matarගේ My Friends නවකතාවේ විදේශයේ ජීවත් වන ලිබියානු මිතුරන් කිහිප දෙනෙකුගේ ජීවිත අපට හමුවේ.

ඔවුන් එකම රටින් පැමිණ ඇත.

එකම දේශපාලන ඉතිහාසයක් බෙදා ගනී.

නමුත් කාලයත් සමඟ ඔවුන්ගේ මාර්ග වෙනස් වේ.

කෙනෙකුට ආපසු යාමට අවශ්‍යය.

තවත් කෙනෙකුට ආපසු යාමට බියය.

කෙනෙකු දේශපාලනයෙන් ඉවත්වීමට උත්සාහ කරයි.

තවත් කෙනෙකුට එය අමතක කළ නොහැක.

ඒ නිසා My Friends කියන්නේ මිත්‍රත්වය ගැන පමණක් නොවේ.

රටක් නැතිව ජීවත් වීමේ මානසික බර ගැනත්ය.

ඔහු ලියන්නේ දේශපාලනය ගැනද, පවුල ගැනද?

දෙකම.

නමුත් Matarගේ විශේෂත්වය නම් ඔහු විශාල දේශපාලන දේශන නොලියන එකයි.

ඔහු පෙන්වන්නේ කුඩා දේවල්ය.

හිස් පුටුවක්.

පරණ ලිපියක්.

බලා සිටින පුතෙකු.

වසා ඇති දොරක්.

නොඑන දුරකථන ඇමතුමක්.

ඒ කුඩා දේවල් තුළින් ඒකාධිපති පාලනයක බලපෑම අපට දැනෙයි.

දේශපාලනය රටකට සිදු කරන දේ පමණක් නොව—

එය පවුලකට සහ එක් මිනිසෙකුගේ මතකයට සිදු කරන දේ Matar ලියයි.

අවසානයේ පියාට සිදු වූ දේ ඔහු දැනගත්තාද?

Hisham Matarගේ පියාට සිදු වූ දේ ගැන සම්පූර්ණ, නිශ්චිත පිළිතුරක් වසර ගණනාවක් ලැබුණේ නැත.

ඒ නොදැනීමම ඔහුගේ ජීවිතයේ කොටසක් විය.

නමුත් ඒ සෙවීමෙන් ඔහු කළ දෙයක් තිබුණි.

ඔහු තම පියාගේ නම අතුරුදන් වීමට ඉඩ දුන්නේ නැත.

ඔහුගේ කතාව ලියා තැබීය.

පියා අතුරුදන් කළ දේශපාලන ඉතිහාසය මතකය විය.

එම පෞද්ගලික වේදනාව ලෝක පාඨකයන්ට තේරුම් ගත හැකි සාහිත්‍යයක් බවට පත් කළේය.

පියා සොයමින් ගිය පුතෙකු, අවසානයේ ලෝක සාහිත්‍යයේ ප්‍රබල හඬක් බවට පත් විය.

Hisham Matarගේ පොත් අපට ලිබියාව ගැන කියයි.

නමුත් ඒවා එතැනින් නවතින්නේ නැත.

ඒවා අපෙන්ද අසයි—

අපට අහිමි වූ මිනිසුන්, අප හැර ගිය තැන් සහ අපට නැවත යා නොහැකි කාලයන්—අපි ජීවිතය තුළ කොහොමද පෙරට රැගෙන යන්නේ?