“මිනිසුන් මිය යයි. රටවල් වෙනස් වෙයි. පාලකයන් වැටෙයි. නමුත් කතා ජීවත් වෙයි.”

ලතින් ඇමරිකානු සාහිත්‍යය ගැන කතා කරන විට බොහෝ දෙනාගේ මතකයට මුලින්ම එන්නේ ගාර්සියා මාර්කේස්ගේ නමයි. නමුත් එම සම්ප්‍රදායට තවත් අද්විතීය හඬක් එක් කළ ලේඛිකාවක් සිටී.

ඇය ඉසබෙල් අයියන්දේ ය.

ඇගේ කතා කියවන විට ඔබට හමුවන්නේ ආත්ම, සිහින සහ අනාවැකි පමණක් නොවේ. ඒවා අතරින් ඔබට හමුවන්නේ මවක්, දියණියක්, ආච්චියක්, පිටුවහල් වූවෙක් සහ ඉතිහාසයෙන් තුවාල ලැබූ පවුලක් ය.

ඒ නිසාම ඇයගේ නවකතා මායාකාරී වුවද ඒවායේ හදවත සම්පූර්ණයෙන්ම මනුෂ්‍ය ය.

දුෂ්කර ළමා කාලයකින් ආරම්භ වූ ගමන

1942 දී පේරුහි උපන් ඉසබෙල්ගේ ජීවිතය සුරංගනා කතාවක් නොවීය.

ඇය අවුරුදු දෙකක් පමණ වයසේදී පියා පවුල හැර ගියේය. මව දරුවන් රැගෙන චිලියට පැමිණ සිය පියාගේ නිවසේ ජීවත් විය. පවුලේ ආර්ථික තත්ත්වය අසීරු විය. බොහෝ අවස්ථාවල දරුවන්ගේ මූලික අවශ්‍යතා සපුරාලීමට පවා මුදල් නොතිබිණි. එම බර බොහෝවිට උසුලාගෙන ගියේ ඇගේ සීයා ය.

එම අත්දැකීම් ඇයට ජීවිත කාලය පුරාම බලපෑවා. අසාධාරණය, පුරුෂාධිපත්‍යය, බලය සහ නිහඬ කරනු ලැබූ මිනිසුන් වෙනුවෙන් හඬ නැගීම ඇගේ ජීවිතයේත්, පසුව සාහිත්‍යයේත් කොටසක් විය.

මාධ්‍යවේදිනියකගේ ඇස

තරුණ වියේදී ඉසබෙල් මාධ්‍යවේදිනියක ලෙස සේවය ආරම්භ කළාය. 1960 සහ 1970 දශකවල චිලියේ ප්‍රමුඛ පුවත්පත් හා රූපවාහිනී මාධ්‍යවේදිනියක ලෙස ඇය ප්‍රසිද්ධියට පත් වූවාය.

මාධ්‍යවේදිනියක ලෙස ඇය ඉගෙන ගත්තේ සත්‍යය සොයා බැලීමයි.

නවකතාකාරියක ලෙස ඇය ඉගෙන ගත්තේ සත්‍යය කතාවක් තුළ සඟවා තැබිය හැකි බවයි.

දේශපාලනය ඇගේ ජීවිතය වෙනස් කළේය

1973 දී චිලියේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනාධිපති සැල්වදෝර් අයියන්දේ හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් බලයෙන් පහ කෙරිණි. ඔහු මිය ගියේය. ජෙනරාල් ඔගස්ටෝ පිනෝචේගේ හමුදා පාලනය ආරම්භ විය.

ඉසබෙල් එම පාලනය විවේචනය කළාය. අතුරුදහන් වූවන්ට සහ මර්දනයට ලක් වූවන්ට උදව් කළාය. ජීවිත තර්ජන එල්ල වීමත් සමඟ ඇයට සිය සැමියා සහ දරුවන් සමඟ චිලිය අත්හැර වෙනසුවේලාවට පිටුවහල් වීමට සිදු විය.

වසර දහතුනක් ඇය සිය මව්බිමෙන් ඈත්ව ජීවත් වූවාය.

එහෙත් ඇය පසුව කියා තිබුණේ,

“මගේ ශරීරය ඇමරිකාවේ ජීවත් වුණත්, මගේ හදවත තවමත් චිලියේ ජීවත් වෙනවා.”

සීයාට ලියූ ලිපිය ලෝක ප්‍රකට නවකතාවක් විය

1981 දී ඇය මරණාසන්නව සිටි සිය සීයාට ලිපියක් ලිවීමට පටන් ගත්තාය.

එය ලිපියක් ලෙස අවසන් වූයේ නැත.

එය The House of the Spirits බවට පත් විය.

1982 දී ප්‍රකාශයට පත් වූ මෙම නවකතාව ලොව පුරා පාඨකයන් ආකර්ෂණය කළේ පවුලක පරම්පරා හතරක කතාවක් හරහා චිලියේ දේශපාලන ඉතිහාසය, ආදරය, මරණය, මතකය සහ මායා යථාර්ථවාදය එකට ගෙතුණු නිසාය.

මැජික් රියලිසම් – මායාව නොව, ජීවිතය

ඉසබෙල් අයියන්දේගේ ලෝකයේ,

ආත්ම නිවස හැර යන්නේ නැත.

සිහින අනාගතය පෙන්වයි.

ආච්චිලා මරණයෙන් පසුවත් පවුලේ සාමාජිකයන් සමඟ කතා කරති.

නමුත් කිසිම චරිතයක් ඒ ගැන පුදුම වන්නේ නැත.

මේ තමයි මැජික් රියලිසම්.

මෙය සුරංගනා කතාවක් නොවේ.

මෙය යථාර්ථය තේරුම් ගැනීමට තවත් භාෂාවකි.

ලතින් ඇමරිකාවේ බොහෝ මිනිසුන්ට අතීතය කිසිදා මිය යන්නේ නැත. මියගිය අයත් ජීවත්වන අයගේ මතක තුළ තවමත් ජීවත් වෙති. ඉසබෙල් මේ සංස්කෘතික සත්‍යය නවකතා තුළට ගෙන ආවාය.

ඇයගේ වැදගත් කෘති

The House of the Spirits – පරම්පරා හතරක් හරහා ගලා යන පවුල් කතාවක්.

Eva Luna – කතා කියන කාන්තාවකගේ අපූරු ජීවිතය. සිංහල පරිවර්තනයක් ද ඇත.

Of Love and Shadows – ආදරය සහ හමුදා පාලනයේ අඳුරු යථාර්ථය.

Daughter of Fortune – කැලිෆෝනියා රන් උණ කාලයේ විශාල ඓතිහාසික නවකතාවක්.

Portrait in Sepia – පවුල් මතකයන් සහ අනන්‍යතාව.

The Japanese Lover – වයසට ගිය පසුවත් ආදරය මිය නොයන බව කියන සංවේදී කෘතියකි.

City of the Beasts – මුණුපුරන්ගේ ඉල්ලීම මත ලියූ තරුණ පාඨකයන් සඳහා වූ ත්‍රිත්ව නවකතා මාලාවේ පළමු කෘතිය.

ජීවිතයම නවකතාවක් වූ විට

1992 දී ඇගේ ආදරණීය දියණිය පෝලා දුර්ලභ රෝගයකින් මිය ගියාය.

ඇය එම වේදනාව Paula නම් පොතට හැරවූවාය.

එය නවකතාවක් නොවේ.

මවකගේ හදවත කඩදාසිය මත ලියූ දිගු ලිපියකි.

එය කියවන බොහෝ දෙනා පවසන්නේ, “අපි පොතක් නොව, මවකගේ වේදනාව කියෙව්වා” යන්නයි.

දියණියගේ මරණයෙන් පසු ඇය Isabel Allende Foundation ආරම්භ කළේ කාන්තාවන්ගේ සහ ගැහැණු ළමයින්ගේ ජීවිත ශක්තිමත් කිරීම සඳහාය.

ඇයගේ උරුමය

ඉසබෙල් අයියන්දේ අද ලෝකයේ වැඩිපුරම කියවනු ලබන ජීවත්ව සිටින ලේඛිකාවන්ගෙන් කෙනෙකි.

චිලී ජාතික සාහිත්‍ය සම්මානය ඇතුළු සම්මාන රැසක් ඇයට හිමි වී තිබේ. 2014 දී ඇමෙරිකානු ජනාධිපති බැරක් ඔබාමා ඇයට Presidential Medal of Freedom පිරිනැමුවේ ලෝක සාහිත්‍යයට කළ අමිල සේවය වෙනුවෙනි.

සිංහල පාඨකයාට

ඉසබෙල් අයියන්දේ කියවීම යනු ලතින් ඇමරිකාව ගැන පමණක් කියවීම නොවේ.

එය අපේම ජීවිතය වෙනත් කණ්ණාඩියකින් දැකීමකි.

පවුල්, ආදරය, අහිමිවීම, දේශපාලනය, මතකය සහ බලාපොරොත්තුව—මේ සියල්ල ලෝකයේ කොතැනක වුවත් එකම භාෂාවෙන් කතා කරයි.

ඒ නිසාම ඇයගේ නවකතා අදත් මිලියන ගණනක් පාඨකයන්ගේ හදවත් තුළ ජීවත් වෙයි.

සමහර ලේඛකයන් කතා ලියති.

ඉසබෙල් අයියන්දේ මතක ලියයි.