කොළඹ නිදහස් චතුරස්‍රයේ වාඩි වී සිටියෙමි.

මගේ ඉදිරියේ තරුණයන් දුවමින් සිටියහ. කෙනෙක් ජාතික කොඩිය අතැතිව ඡායාරූප ගනිමින් සිටියේය.

එවිට මට හිතට ආවේ එකම ප්‍රශ්නයකි.

අපි ඇත්තටම නිදහස්ද?

දේශපාලනිකව නිදහස්ද?

ආර්ථිකව නිදහස්ද?

අධ්‍යාපනය තෝරා ගැනීමට නිදහස්ද?

අසනීප වූ විට ප්‍රතිකාර ලැබීමට නිදහස්ද?

අපට අවශ්‍ය ජීවිතය ගොඩනගා ගැනීමට සැබෑ අවස්ථාවක් තිබේද?

ඒ මොහොතේ මගේ සිත අසල්වැසි ඉන්දියාව වෙත ම ගෙන ගියා . එහි උපන්, ලෝකයේ සංවර්ධනය ගැන සිතන ආකාරය දැවැන්තව වෙනස් කළ මිනිසෙක් නොබෙල් ත්‍යාගය දිනාගත් බව මට මතක් විය.

අමර්ත්‍ය සෙන්.

1998 දී ආර්ථික විද්‍යාව සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය දිනාගැනීමට ඔහුට හැකි වුනේ සුබසාධන ආර්ථික විද්‍යාව, සමාජ තේරීම් න්‍යාය, දුප්පත්කම, සාගත සහ මානව සංවර්ධනය පිළිබඳ ඔහු කළ විප්ලවීය දායකත්වය වෙනුවෙනි. එහෙත් සෙන්ගේ ලොකුම දායාදය නොබෙල් ත්‍යාගය නොවේ. ඔහු ලෝකයෙන් ඇසූ ප්‍රශ්නයයි.

“සංවර්ධනය කියන්නේ ඇත්තටම කුමක්ද?”

වසර ගණනාවක් ලෝකය රටක දියුණුව මැන්නේ ආදායමෙන්, කර්මාන්තශාලාවලින්, මාර්ගවලින් සහ දළ ජාතික නිෂ්පාදනයෙන් .

සෙන් කිව්වේ ඒවා වැදගත් දර්ශක වන නමුත් සංවර්ධනය හරිහැටි තේරුම් ගැනීමට ඒවා ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි .

ඔහුගේ අදහස ඉතා සරලය.

රටක් දියුණු වන්නේ මිනිසුන්ට තමන් අගය කරන ජීවිතය ගත කිරීමට සැබෑ හැකියාව ලැබෙන විටය.

සෙන් ගේ වඩාත් බලපෑම් සහගත කෘතිය වන්නේ Development as Freedom කෘතියයි .

එහි ඔහු ලියන්නේ,

“සංවර්ධනය යනු මිනිසුන්ගේ තේරීම් සීමා කරන නිදහස සීමා නොකිරීමයි .”

මේ වාක්‍යය කියවූ විට මට නැවතත් නිදහස් චතුරස්‍රය මතක් විය.

නිදහස කියන්නේ ධජයක් පමණක්ද?

නිදහස කියන්නේ මැතිවරණයක් පමණක්ද?

නැත්නම්, සුපිරි පාසලකට යාමට හැකිවීමද?

හොඳ රෝහලක ප්‍රතිකාර ලැබීමද?

රැකියාවක් සොයා ගැනීමට අවස්ථාවක් තිබීමද?

කාන්තාවකට, ගොවියෙකුට, දරුවෙකුට හෝ ආබාධිත පුද්ගලයෙකුට තම හැකියාවන් පූර්ණ ලෙස භාවිතා කළ හැකි සමාජයක් නිර්මාණය කිරීමද?

සෙන්ට අනුව මේ සියල්ලම නිදහසයි.

ඒ නිසාම ඔහු දුප්පත්කම අර්ථ දැක්වූයේ මුදල් හිඟයක් ලෙස නොව, හැකියාවන් අහිමි වීමක් ලෙසය.

අද ශ්‍රී ලංකාව ගැන සිතන විට සෙන්ගේ අදහස් අතිශයින් වැදගත් බව මට දැනේ.

අපි සංවර්ධනය ගැන කතා කරනවා.

නමුත් අපි කතා කරන්නේ සංඛ්‍යාලේඛන ගැනද?

නැත්නම් මිනිසුන් ගැනද?

අපේ දරුවන්ට ලැබෙන අධ්‍යාපනය ගැනද?

රෝගියෙකුගේ ගෞරවය ගැනද?

තරුණයෙකුගේ අනාගතය ගැනද?

වයෝවෘද්ධ අයගේ සුරක්ෂිතභාවය ගැනද?

සෙන් අපට උගන්වන්නේ රටක් මැනිය යුත්තේ එහි ගොඩනැගිලිවල උසින් නොව, මිනිසුන්ගේ ජීවිතවල පුළුල් බවිනි.

ඔහුගේ අදහස් පසුකාලීනව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව සංවර්ධන දර්ශකයටද බලපෑ අතර, ආයු අපේක්ෂාව, අධ්‍යාපනය සහ ජීවන තත්ත්වය වැනි මිනිස් ජීවිතයට අදාළ සාධක සංවර්ධනයේ මිනුම් බවට පත් විය.

අමර්ත්‍ය සෙන්ගේ පොත කියවීම යනු ආර්ථික විද්‍යාව ඉගෙන ගැනීම පමණක් නොවේ.

එය නිදහස ගැන නැවත සිතීමකි.

අපේ ජීවිතය ගැන නැවත සිතීමකි.

අපේ රට ගැන අලුත් ප්‍රශ්න ඇසීමකි.

නිදහස් චතුරස්‍රයෙන් පිටව යන විට මගේ සිතේ තිබුණේ සෙන්ගේ අදහසක් පමණක් නොවේ.

එය සෑම ශ්‍රී ලාංකිකයෙකුම තමන්ගෙන්ම ඇසිය යුතු ප්‍රශ්නයකි.

“අපි නිදහස් රටක ජීවත් වෙනවාද, නැත්නම් නිදහස සොයමින් සිටින රටකද?”

ඒ ප්‍රශ්නයට පිළිතුර දේශපාලනඥයන්ගෙන් නොව, අපේම ජීවිතවලින් ලැබේ.

අමර්ත්‍ය සෙන් –

අමර්ත්‍ය කුමාර් සෙන් (උපත 1933) ඔහුගේ පර්යේෂණ සුබසාධන ආර්ථික විද්‍යාව, සාගත, සමාජ සාධාරණත්වය සහ Capability Approach ලෙස හඳුන්වන මානව හැකියාවන් පිළිබඳ න්‍යාය වටා ගොඩනැගී ඇත. Development as Freedom, The Idea of Justice, The Argumentative Indian වැනි කෘති ලොව පුරා විශ්වවිද්‍යාලවල තවමත් අධ්‍යයනය කෙරෙන අතර, සංවර්ධනය යනු මිනිසුන්ගේ නිදහස පුළුල් කිරීම බව ඔහු ලෝකයට ඉගැන්වූ චින්තකයෙකු ලෙස අදත් ගෞරවයට පාත්‍ර වේ.